ଅଧିକାର — ଜନତାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆ
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନାଗରିକଙ୍କ ଅଧିକାର ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି। ନିଜ ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ ହେବା ସହ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଇନସମ୍ମତ ଉପାୟ ଜାଣିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନତା, ସ୍ୱାଧୀନତା, ଶୋଷଣ ବିରୋଧୀ ସୁରକ୍ଷା, ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଭଳି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
ସେହିପରି ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରମିକ, ମହିଳା, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ, ଚାଷୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆଇନ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଆବେଦନର ସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ସୂଚନା ଅଧିକାର ବା ଆରଟିଆଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ଅଭିଯୋଗର ସମାଧାନ ନହେଲେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗ, ଅପିଲ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ଆଇନଗତ ପ୍ରତିକାରର ସହାୟତା ନିଆଯାଇପାରେ।
ଅଧିକାର ସହ ନାଗରିକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ସମ୍ବିଧାନକୁ ସମ୍ମାନ, ଦେଶର ଏକତା ଓ ଅଖଣ୍ଡତାର ସୁରକ୍ଷା, ସାର୍ବଜନୀନ ସମ୍ପତ୍ତିର ରକ୍ଷା ଏବଂ ଆଇନ ପାଳନ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ।
ଅଧିକାରର ଅର୍ଥ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନୁହେଁ। ଆଇନର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହି ନିଜ ଅଧିକାର ପାଇଁ ସ୍ୱର ଉଠାଇବା ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ହେଉଛି ସୁସ୍ଥ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପରିଚୟ। ସଚେତନ ନାଗରିକ ହିଁ ଏକ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଶକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି।
